چرا رصدخانه مراغه به ثبت جهانی نمیرسد؟
رصدخانه مراغه، که به عنوان یادگاری بینظیر از خواجه نصیرالدین طوسی شناخته میشود، یک اثر جهانی است که به رغم اهمیت آن، هنوز به دلایل گوناگون در فهرست آثار جهانی یونسکو قرار نگرفته...
رصدخانه مراغه، یادگار بینظیر خواجه نصیرالدین طوسی، به عنوان یک اثر جهانی، به دلایل مختلف تاکنون در فهرست آثار جهانی یونسکو ثبت نشده است. در حالی که در سال ۱۳۸۹، رئیس وقت سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری از ثبت جهانی این رصدخانه خبر داده بود و این موضوع در دولتهای مختلف مورد تأکید قرار گرفت، اما هیچ اقدام عملی مؤثری در این زمینه انجام نشده است. در عوض، برخی رصدخانههای کشورهای دیگر که به نوعی از رصدخانه مراغه کپیبرداری شدهاند، مدتها پیش در فهرست آثار جهانی ثبت شدهاند.
این موضوع زمانی تعجبآور میشود که متوجه شویم رصدخانهای که در هند ثبت جهانی شده، به طور کامل نسخهبرداری از رصدخانه مراغه بوده و حداقل ۴۰۰ سال پس از آن تأسیس شده است. رصدخانه مراغه که در دوره هلاکوخان، نوه چنگیزخان مغول، و به دست خواجه نصیرالدین طوسی در سال ۶۵۷ هجری (قرن ۱۲ میلادی) در غرب شهر مراغه ساخته شد، نه تنها در علم نجوم بلکه به عنوان مرکز علمی و تخصصی در رشتههای مختلفی همچون طب، ریاضی، فیزیک و علوم انسانی و اسلامی نیز فعالیت داشت.
کتابخانهای با ۴۰۰ هزار جلد کتاب و ابزارهای اخترشناسی از جمله ذاتالربع دیواری به شعاع ۴۳۰ سانتیمتر، حلقه دار، حلقه انقلابی، حلقه اعتدالی و حلقه سموت از امکانات شگرف آن دوره طلایی علوم و فنون اسلامی در رصدخانه مراغه بوده که اکنون تنها تعداد کمی از این آثار باقی مانده و بیشتر اشیای رصدخانه در موزههای اروپایی نگهداری میشود.
این اثر تاریخی با تلاشهای شهرداری و میراث فرهنگی مراغه در حال بازسازی است، اما نواقص این مجموعه مهم علمی و تمدنی مانع از ثبت جهانی آن شده است. کارشناسان و متخصصان میراث فرهنگی بر این باورند که تا زمانی که معماری این سازه بر اساس نقشهها و اسناد تاریخی بازسازی نشود، امکان ثبت آن در یونسکو وجود نخواهد داشت.
نمایی از بقایای سازه عظیم رصدخانه مراغه نشان میدهد که این رصدخانه به مدت بیش از ۵۰ سال تا زمان سلطان محمد خدابنده فعال بوده است، اما پس از آن به دلیل عوامل مختلفی همچون تغییر پایتخت، مرگ هلاکوخان و بیتوجهی حکام، رو به ویرانی رفته و اکنون تنها آثار اندکی از بناهای متعلق به آن باقی مانده است.
شهرداری مراغه در اقدامی شایسته، نشستی برای بزرگداشت سالروز تولد خواجه نصیرالدین طوسی برگزار کرد که در آن سخنرانان بر اهمیت ویژه دولت و به خصوص وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری برای ثبت جهانی این اثر تأکید کردند. یکی از کارشناسان این حوزه با تأکید بر لزوم اقدامات فوری برای ساماندهی مجموعه رصدخانه مراغه، یادآور شد که بازسازی این اثر تاریخی و نماد هویت علمی ایران و آذربایجان از ملزومات اصلی ثبت جهانی است.
وی همچنین به این نکته اشاره کرد که باید از همت و تلاش جمعی محلی برای ساماندهی و بازسازی این آثار بهره برد وگرنه انتظار از مدیریتهای کلان چندان نتیجهبخش نخواهد بود. او بر لزوم ثبت رصدخانه مراغه در فهرست آثار جهانی یونسکو تأکید کرد و این موضوع را جز با همکاری و اهتمام عمومی غیرممکن دانست.
در این نشست، امام جمعه مراغه نیز با اشاره به اهمیت علمی و گردشگری رصدخانه، بر لزوم ثبت جهانی آن تأکید کرد و گفت که این مجموعه تنها یک سازه تاریخی مختص ایران نیست و باید در سریعترین زمان ممکن اقدامات لازم برای ثبت آن انجام شود.
وی همچنین به نقش خواجه نصیرالدین طوسی در ایجاد رصدخانه و گردآوری دانشمندان از بلاد اسلامی اشاره کرد و بر لزوم حفظ و حراست از این میراث معنوی و فیزیکی تأکید کرد.
بدون نظر! اولین نفر باشید