تولد «دن کامیلو» در عصر طلایی تئاتر: کمدی با معنا و عمق بیشتر

ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی و گذشت بیش از ۴ دهه، وارد قرن جدیدی شد. در این ۴۷ سال، آثار متنوعی با موضوعات مختلف از جمله دفاع مقدس، دینی، کمدی و اجتماعی تولید و در سالن‌های تئاتر به نمایش درآمدند. برخی از این آثار تأثیرات گسترده‌ای داشتند و برخی دیگر خاطره‌انگیز و پرمخاطب شدند. به همین خاطر، مرور آثاری که در دهه‌های ۶۰، ۷۰، ۸۰ و ۹۰ تولید و اجرا شدند، خالی از لطف نیست. این مرور شامل روند تولید، گروه‌های اجرایی و تصاویر این اجراها خواهد بود. از این رو، گروه هنر تصمیم به گردآوری اطلاعات مربوط به اجراهای ۴ دهه گذشته و بررسی تولیدات تئاتر ایران از آغاز سال ۱۴۰۰ گرفت.

در هشتادمین گام از مرور «چهاردهه خاطرات صحنه»، نمایش «دُن کامیلو» به نویسندگی و کارگردانی کورش نریمانی، که محصول گروه تئاتر «معاصر» است، مورد بررسی قرار می‌گیرد. این نمایش در سال ۱۳۸۴ در تالار چهارسوی مجموعه تئاترشهر اجرا شد. در میانه دهه هشتاد، تئاتر ایران پس از سال‌ها رکود دوباره جان گرفت و تالار چهارسوی مجموعه تئاترشهر میزبان یکی از آثار کمدی و متفاوت آن دوران شد. نمایش «دن کامیلو» به عنوان تجربه‌ای جدید و طنزآمیز در آن دهه، با نگاهی اجتماعی به تضاد میان ایمان و ایدئولوژی، اخلاق و قدرت، و باور و تظاهر پرداخت.

این نمایش با استقبال چشمگیر تماشاگران روبه‌رو شد و در آن سال، نمایشنامه «دن کامیلو» به عنوان نمایشنامه برتر سال و کوروش نریمانی به عنوان کارگردان برگزیده سال از سوی کانون ملی منتقدان و خانه تئاتر انتخاب شدند. به همین مناسبت، گفت‌وگویی با کورش نریمانی انجام شد که در ادامه می‌خوانید. نریمانی درباره محتوای داستانی این نمایش گفت: قصه «دن کامیلو» در واقع یک برداشت آزاد از مجموعه داستان‌های کوتاه «دهکده کوچک دن کامیلو» نوشته جیووانی گوارسکی است. این مجموعه شامل روایت‌هایی فکاهی و طنزآلود در یک دهکده کوچک است که به تقابل کشیشی متعصب و دوچرخه‌سازی بی‌سواد که تازه به مقام شهرداری رسیده می‌پردازد. اهالی دهکده همواره شاهد این درگیری‌ها بودند و داستان‌های گوارسکی حول این کشمکش شکل می‌گرفت.

نریمانی ادامه داد: با استفاده از فضای کلی قصه‌ها و این دو کاراکتر اصلی، نمایشنامه‌ای جدید و منسجم تهیه کردم. در این روایت، شهردار در روز برگزاری انتخابات صاحب فرزندی می‌شود و همسرش از او می‌خواهد که فرزندشان را به کلیسا ببرد تا «دن کامیلو» غسل تعمیدش دهد. این در حالی است که کشمکش‌ها در اوج خود قرار دارد و داستان از این نقطه آغاز می‌شود.

این کارگردان به تأثیر شخصیت مسیح در نمایش اشاره کرد و گفت: من تصمیم گرفتم که کاراکتر مسیح در صحنه حضور عینی داشته باشد تا به پیشبرد داستان کمک کند. این شخصیت به جذابیت کار افزود و به رغم چالش‌های ممیزی، حضور او بر صحنه ضروری و محترم بود. نریمانی تأکید کرد که در این نمایش، هر گناهی که دن کامیلو مرتکب می‌شود، به نوعی در حضور مسیح توجیه می‌شود و این تقابل‌ها تا پایان نمایش ادامه می‌یابد.

وی درباره نگاه خود به ژانر کمدی اظهار داشت: تولید آثار کمدی با کیفیت در سال‌های گذشته تفاوت زیادی با وضعیت امروز دارد. کمدی می‌تواند نه تنها مخاطب را بخنداند، بلکه معضلات اجتماعی و سیاسی را نیز مطرح کند. از نیمه دوم قرن بیستم به بعد، رویکرد بهترین نمایشنامه‌نویسان و کارگردانان به سمت اجرای کمدی و حتی اجرای کمدی از آثار جدی و تراژیک افزایش یافته است.

نریمانی در پایان یادآور شد: تراژدی امروز دیگر کارکرد گذشته خود را ندارد و کمدی به عنوان یک ژانر تأثیرگذار در جلب توجه و اندیشه مخاطب به شمار می‌آید.