حَرّا: ریه سبز خلیج فارس و منبع حیات جزیره؛ ۵ هزار نهال کاشته شد

در دل جزیره قشم، جایی میان آب‌های نیلگون خلیج فارس و خاک گرم روستای سهیلی، زندگی با ریتم دریا و نسیم در هم آمیخته است. اینجا، درختان شگفت‌انگیز حرا از دل آب شور سر برمی‌آورند و با ریشه‌هایی تنیده در گل، حیات را معنا می‌کنند. جنگل‌های حرا، که کارشناسان آن را یکی از مهم‌ترین ذخیره‌گاه‌های زیستی ایران می‌دانند، نه‌تنها زیستگاه پرندگان مهاجر و آبزیان بی‌شمارند، بلکه تکیه‌گاه فرهنگی و اقتصادی مردم محلی نیز به شمار می‌روند. روستای سهیلی، قلب تپنده‌ی این اکوسیستم آبی، در سال‌های اخیر به عنوان یکی از روستاهای جهانی گردشگری شناخته شده است؛ اما آنچه این روستا را از دیگر نقاط جزیره متمایز می‌کند، شیوه‌ی زیستن مردم آن با طبیعت است. مردمان سهیلی آموخته‌اند که توسعه، اگر با احترام به زمین و دریا همراه نباشد، پایداری نخواهد داشت. آنان باور دارند که پاسداری از حرا، پاسداری از زندگی است. در این روستا، گردشگری با محیط زیست گره خورده و حفاظت از جنگل به یک آئین بومی تبدیل شده است. هر سال، از کوچک‌ترین کودک تا سالخورده‌ترین صیاد، در طرح‌های مردمی کاشت نهال حرا شرکت می‌کنند؛ آئینی که نسل به نسل ادامه یافته و امروز به نمادی از همدلی مردم و طبیعت بدل شده است. صدای پاروها و قایق‌های بی‌صدا در میان آبراه‌های سبز، نشانه‌ای از گردشگری پایدار است که بدون آزار پرندگان مهاجر یا برهم زدن آرامش جنگل، به حیات خود ادامه می‌دهد.

ابراهیم خانگاه، فعال محیط‌زیست و گردشگری، از ویژگی‌های این زیست‌بوم منحصربه‌فرد و نقش مردم محلی در حفاظت از آن سخن گفت. وی بیان کرد: جنگل حرای سهیلی حدود ۲۲ هزار هکتار وسعت دارد و در شمال جزیره قشم و در محدوده تالاب بین‌المللی خورخوران گسترده شده است. درختان این جنگل از گونه Avicennia marina هستند که در فارسی به آن حرا می‌گوییم. این درختان می‌توانند در آب شور دریا زندگی کنند و حتی بخشی از شوری آب را تصفیه می‌کنند.

خانگاه با اشاره به سازوکار طبیعی تصفیه آب توسط این درختان، افزود: ریشه‌های سوزنی‌شکل حرا که از دل گل بیرون آمده‌اند، نقش فیلتر را دارند. این ریشه‌ها حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد نمک موجود در آب را از خود عبور نمی‌دهند و آب نسبتاً شیرین‌تری را به ساقه و برگ می‌رسانند.

این فعال محیط زیست همچنین با اشاره به زیبایی‌های این جنگل، گفت: درختان حرا همیشه‌سبز هستند و در فصل بهار شکوفه‌هایی زرد و نارنجی رنگ روی شاخه‌ها می‌رویند که بسیار خوشبو و معطرند. زنبورهای عسل از کوهستان‌های اطراف به اینجا می‌آیند و از شهد گل‌های آن عسلی تولید می‌کنند که طعم منحصربه‌فردی دارد.

خانگاه اضافه کرد: میوه‌ی حرا شبیه چغاله بادام است و از روغن دانه‌هایش برای درمان زخم معده استفاده می‌شود. جنگل حرای سهیلی همچنین زیستگاهی برای صدها گونه جانوری است و بخشی از تالاب بین‌المللی خورخوران به حساب می‌آید که در فهرست کنوانسیون جهانی رامسر ثبت شده است.

وی ادامه داد: در طول سال به‌ویژه در زمستان، دسته‌های بزرگی از پرندگان مهاجر به این منطقه می‌آیند که وجود آرامش و نبود شکارچی، جنگل حرا را به پناهگاهی امن برای آنها تبدیل کرده است.

خانگاه با تأکید بر اهمیت گردشگری پایدار، گفت: جنگل حرا یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های طبیعی جزیره قشم است و هر سال هزاران گردشگر داخلی و خارجی برای دیدن این منظره به آبراه‌های جنگل می‌آیند.

وی در خصوص برنامه‌های بومیان برای احیای جنگل اظهار داشت: هر سال بخشی از درآمد گردشگری صرف اجرای طرح‌های محیط زیستی می‌شود. مهم‌ترین طرح، کاشت نهال حرا توسط کودکان روستای سهیلی است.

خانگاه در پایان خاطرنشان کرد: جنگل حرا فقط میراث جزیره قشم نیست، بلکه میراث تمام ایرانی‌هاست. وقتی به اینجا می‌آیید، یادتان باشد که این درختان در دل آب شور زنده مانده‌اند تا به ما یاد بدهند در سخت‌ترین شرایط هم می‌شود سبز بود.

روستای سهیلی به سبب نوع نگاه مردمش به طبیعت و احترام به محیط زیست، شهرت جهانی یافته است. در این راستا، عبدالمجید صلغی، رئیس شورای اسلامی روستای سهیلی، از راز ماندگاری جنگل‌های حرا و مشارکت مردم در حفاظت از آن سخن گفت.

وی ضمن اشاره به اینکه سهیلی یکی از روستاهای شاخص در داوری جهانی گردشگری شناخته شده است، افزود: احترام به محیط زیست یکی از شاخصه‌های اصلی سهیلی در داوری جهانی بود. ما از همان سال نخست گردشگری، تصمیم گرفتیم طبیعت را محور توسعه قرار دهیم.

صلغی همچنین با اشاره به آمار نهال‌کاری در روستا گفت: هر سال حدود ۲۰۰ هزار نهال حرا در سهیلی کاشته می‌شود و این روند بیش از ۱۵ سال است که ادامه دارد.

وی در ادامه به گردشگری پایدار در سهیلی اشاره کرد و گفت: در سال ۱۳۹۸ تصمیم گرفتیم از قایق‌های بی‌صدا استفاده کنیم تا آرامش جنگل را برهم نزنیم.

صلغی در پایان به رویداد «چی‌چکا سهیلی حرا» اشاره کرد و گفت: هدف ما نفس تازه دادن به زیست‌بوم حرا بود و در این رویداد، پنج هزار اصله نهال حرا کاشته شد.