مرکز داده ۳۰ میلیارد دلاری بانک اهداف ایران؛ آیا آینده هوش مصنوعی امارات در خطر است؟

در حالی که اخبار مربوط به جنگ به تهدیدات ترامپ، رئیس‌جمهور سابق آمریکا، در خصوص حمله به زیرساخت‌های ایران متمرکز است، نکته‌ای که معمولاً در داخل کشور کمتر به آن پرداخته می‌شود، وضعیت زیرساخت‌های دشمن در منطقه در صورت بروز حماقتی بزرگ از سوی ترامپ است. در حالی که افکار عمومی جهانی بیشتر به بحران انرژی ناشی از کنترل تنگه هرمز توجه دارد، بازار رو به رشد و آینده‌دار هوش مصنوعی و تجارت داده‌ها در منطقه برای غربی‌ها حائز اهمیت است. از چند سال پیش، پروژه‌ای بزرگ برای تبدیل جنوب خلیج فارس به «هاب هوش مصنوعی» با سرمایه‌گذاری‌های کلان و زیرساخت‌های گسترده آغاز شده است. بخش مهمی از سرمایه‌گذاری‌های الیگارشی زرسالار غربی که در واقع موتور محرکه جنگ آمریکایی-صهیونی علیه جمهوری اسلامی ایران است، در این حوزه در این منطقه نهفته است.

رسانه صهیونی Ynet، روز گذشته خبری منتشر کرد مبنی بر اینکه ایران مرکز داده غول هوش مصنوعی جهان، یعنی شرکت AI، را در فهرست اهداف خود قرار داده است، مرکزی که ارزش آن حداقل ۳۰ میلیارد دلار برآورد شده است. اما مهم‌تر از این، گزارشی از وبگاه «Investor’s Daily Business» در تاریخ ۷ آوریل درباره آینده مبهم این «هاب هوش مصنوعی» منتشر شده است. طبق این گزارش، در حالی که اخبار جنگ ایران بر حملات به ابرمقیاس‌سازهای آمریکایی در غرب آسیا متمرکز است، شرکت‌های چینی فعال در حوزه هوش مصنوعی مانند هواوی و علی‌بابا نیز با ریسک فزاینده‌ای نسبت به زیرساخت‌های خود در این منطقه مواجه هستند و سرمایه‌گذاران ممکن است پیامدهای گسترده‌تری را نادیده بگیرند. حملات موشکی ایران به مراکز داده آمازون وب سرویسز در امارات متحده عربی در اوایل مارس، موجی از شوک را در بخش فناوری ایجاد کرد و نگرانی‌های مربوط به درگیری ایران فشار بیشتری بر سهام آمازون در سال جاری وارد کرده است.

از آن زمان، پهپادهای ایرانی دو بار بزرگ‌ترین مرکز داده آمازون را در بحرین هدف قرار داده‌اند و به گفته رسانه‌های دولتی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به یک مرکز داده اوراکل در دبی نیز حمله کرده است. تمرکز تهدیدات از زیرساخت‌های نفتی به نوع جدیدی از هدف، یعنی مراکز داده، تغییر کرده است. اما تأکید بر شرکت‌های آمریکایی، واقعیت مهمی را نادیده می‌گیرد: شرکت‌های چینی فعال در منطقه خلیج فارس همچنان با ریسک واقعی زیرساختی روبرو هستند و این موضوع روایتی را که می‌گوید این شرکت‌ها به نوعی از این درگیری مصون هستند، به چالش می‌کشد.

ردپای رو به رشد هوش مصنوعی چین در خلیج فارس از طریق خدمات ابری، مراکز داده و زیرساخت‌های مخابراتی به طور تهاجمی در حال گسترش است و سهم رو به رشدی از درآمدهای آتی خود را به دارایی‌هایی پیوند می‌زنند که در داخل یک منطقه بالقوه درگیری قرار دارند. علی‌بابا متعهد شده است در سه سال آینده حدود ۵۳ میلیارد دلار برای زیرساخت‌های هوش مصنوعی هزینه کند، در حالی که واحد ابری آن که بخش کلیدی این تلاش است، ۳۶ درصد نسبت به سال قبل رشد داشته است. این مقیاس سرمایه‌گذاری نشان می‌دهد که چه مقدار سرمایه اکنون به سیستم‌هایی گره خورده است که به طور فزاینده‌ای در معرض ریسک ژئوپلیتیکی قرار دارند.

به گفته شرکت مشاوره کرنی، خاورمیانه میزبان ۲۸۳ مرکز داده در ۱۷ کشور است و این موضوع نشان می‌دهد که چه میزان از زیرساخت‌های حیاتی هوش مصنوعی اکنون در داخل یک منطقه بالقوه درگیری قرار دارد. جسی مارکس، مدیرعامل شرکت تحقیقاتی و مشاوره‌ای RIHLA، به Investor’s Business Daily گفت: «وقتی به مراکز داده حمله می‌کنید، لزوماً به همان شیوه‌ای که به زیرساخت‌های نفت و گاز حمله می‌کنید، به زیرساخت‌های اصلی ضربه نمی‌زنید. اما به اعتماد سرمایه‌گذاران حمله می‌کنید.» او افزود: «شما به ۲۰ تا ۳۰ سال آینده سرمایه‌گذاری و توسعه در منطقه حمله می‌کنید.»

در حالی که روابط پکن در منطقه می‌تواند ریسک زیرساخت‌های چین را کاهش دهد، مارکس تأکید کرد که تصویر پیچیده‌تر است. او گفت: «از سوی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، ایرانی‌ها تمایل کمتری به حمله به زیرساخت‌های چین دارند.» با این حال، ریسک گسترده‌تر برای زیرساخت‌های مستقر در خلیج فارس همچنان پابرجاست. مارکس افزود: «از سوی ایرانی‌ها نیز در مورد آنچه هدف قرار می‌دهند، عمد و قصد زیادی وجود دارد.» تا کنون، شواهد واضحی مبنی بر هدف قرار گرفتن مراکز داده چین در خلیج فارس وجود ندارد، اما این بدان معنا نیست که زیرساخت‌های چین به طور کامل از خطر خارج هستند، به ویژه در سمت ایران.

مارکس گفت که شرکت‌های چینی به طور عمیق در بخش مخابرات و فناوری ایران درگیر هستند و احتمالاً زیرساخت‌های آنها در آنجا تحت تأثیر حملات قرار گرفته است. شرکت‌های چینی همچنان با ریسک مواجه هستند، زیرا تشدید تنش در منطقه، زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری‌های آینده آنها را تهدید می‌کند، حتی اگر هدف اصلی حملات نباشند. نگرانی فراتر از آسیب فیزیکی است، زیرا شرکت‌ها ممکن است شروع به بازاندیشی در مورد ساخت‌وساز در امارات متحده عربی کنند و به طور بالقوه سرمایه‌گذاری‌های آینده هوش مصنوعی را به جای دیگری منتقل نمایند.

این سؤال در امارات متحده عربی که خود را به عنوان یک قطب باثبات برای کسب‌وکار جهانی و سرمایه‌گذاری فناوری معرفی کرده است، بیشترین اهمیت را دارد. اگر شرکت‌ها شروع به تردید در این فرضیه کنند، اندازه‌گیری ضررها دشوارتر خواهد بود. ضربه بزرگتر می‌تواند از سرمایه‌ای باشد که هرگز وارد منطقه نمی‌شود. خلیج فارس در مرکز توسعه هوش مصنوعی قرار دارد و ترکیبی از انرژی ارزان، منابع عمیق سرمایه و موقعیت راهبردی را ارائه می‌دهد که آسیا، اروپا و آفریقا را به هم متصل می‌کند.

مارکس گفت درگیری در حال حاضر هزینه‌ها را در سراسر زنجیره تأمین هوش مصنوعی، از جمله قطعات کلیدی مانند نیمه‌رساناها، افزایش داده است. بخش انرژی نیز از قبل تحت فشار است. حدود ۲۰ درصد از نفت و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند و این درگیری قیمت سوخت را بالا برده است. برای مراکز داده که به انرژی پایدار و کم‌هزینه وابسته هستند، این موضوع لایه دیگری از ریسک را ایجاد می‌کند که بسیار فراتر از منطقه گسترش می‌یابد.

تأثیر بلندمدت جنگ ایران بر جاه‌طلبی‌های هوش مصنوعی در خلیج فارس برای شرکت‌های چینی مانند هواوی و علی‌بابا، خاورمیانه به طور فزاینده‌ای به یک بازار رشد مهم برای زیرساخت‌های هوش مصنوعی تبدیل می‌شود که ناشی از انرژی ارزان، سرمایه دولتی و تقاضا برای سیستم‌های ابری مستقل (حاکمیتی) است. علی‌بابا ردپای ابری خود را در خلیج فارس، از جمله از طریق مراکز داده در دبی و مشارکت‌های منطقه‌ای، گسترش داده است. برای هواوی نیز با توجه به نقش دیرینه‌اش در زیرساخت‌های مخابراتی منطقه و تلاشش برای فروش سیستم‌های جامع هوش مصنوعی، سرمایه‌گذاری زیادی در میان است.

سؤال برای سرمایه‌گذاران این است که آیا این درگیری نشان‌دهنده یک اختلال موقت است یا یک تغییر دائمی‌تر در نحوه استقرار زیرساخت‌های هوش مصنوعی در سطح جهانی؟ مارکس گفت: «شرکت‌های چینی واقعاً در این کار خوب هستند که به یک اکوسیستم آسیب‌دیده از درگیری نگاه کنند و بگویند “چگونه می‌توانیم به بازسازی کمک کنیم یا در اینجا جای پایی به دست آوریم؟» ریسک درگیری در خلیج فارس دیگر فقط یک داستان مربوط به فناوری آمریکا نیست و در حال تأثیرگذاری بر مکان‌هایی است که شرکت‌ها برای ساخت‌وساز انتخاب می‌کنند.