چالش‌های منابع آب و راهکارهای مختلف برای مدیریت آن در ایران

در میدان نبرد نوین، دشمن با استفاده از سلاح‌های روانی مانند تردید، یأس، تفرقه و شبهه‌پراکنی و با اتکا به رسانه‌های مجازی و نیابتی، عزم خود را برای تضعیف اراده ملی جزم کرده است. اما ایران با تکیه بر اراده ملی، خرد جمعی، امید و وحدت، در برابر این طوفان روانی ایستادگی می‌کند. در کشوری مانند ایران که مشابه بسیاری از کشورهای دنیا در حال تجربه تغییر اقلیم، کاهش بارش‌ها و افزایش جمعیت است، غفلت‌های تاریخی سیاست‌گذاران در بخش انرژی و منابع نیز غیرقابل کتمان است. با این حال، متولیان و سیاست‌گذاران کشور بیکار ننشسته‌اند و حاکمیت طرح‌های متنوعی در حوزه تأمین و انتقال آب و پروژه‌های کلان انتقال آب از دریا با پیشرفته‌ترین روش‌های تصفیه آب را در حال اجرا دارد. هر یک از این طرح‌ها می‌تواند بارقه‌های امید را در جامعه تقویت کند. در شرایط پساجنگ، انتشار و بازانتشار موضوع کمبود آب موجب اضطراب عمومی و کاهش اعتماد مردم به نهادهای مدیریت بحران می‌شود. در حالی که دولت و حاکمیت در تمامی حوزه‌های حکمرانی آب در حال تلاش هستند. چالش آب واقعی است، اما راهکارهای علمی و عملی نیز موجود است. آمارها نشان می‌دهد که بیش از ۹۰ درصد منابع آبی در بخش کشاورزی مصرف می‌شود و تنها ۸ درصد به شرب و صنعت اختصاص دارد. با مدیریت هوشمند بر اساس حکمرانی مطلوب آب و جابجایی منابع بین بخش‌ها، می‌توان مشکل کم‌آبی شرب را موقتاً حل کرد. همچنین، ۳۰ درصد آب شرب به دلیل فرسودگی شبکه‌ها هدر می‌رود که با نوسازی قابل بازیابی است. از دیگر راهکارهای امیدوارکننده می‌توان به بازیافت ۸۰ درصد آب شرب از طریق سیستم‌های تصفیه فاضلاب، بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی که ۵۵ درصد ذخایر آبی را تشکیل می‌دهد و استفاده از موقعیت استثنایی دسترسی به دریای عمان و خلیج فارس برای شیرین‌سازی آب در مقیاس بزرگ اشاره کرد. نسبت منابع آب زیرزمینی به آب سطحی در کشور ۵۵ به ۴۵ درصد است که نشان‌دهنده سهم بیشتر منابع آب زیرزمینی در مدیریت خشکسالی و گذراندن سال‌های خشک است. این فرصت در بسیاری از کشورهای کوهستانی که آبخوان‌های کمتری دارند، محدود است. یکی از ویژگی‌های منابع آب شرب این است که اکثر شهرهای بزرگ ایران مجهز به سیستم‌های تصفیه آب فاضلاب شهری هستند و بیش از ۸۰ درصد آب تولیدی برای شرب می‌تواند توسط شبکه‌های جمع‌آوری فاضلاب تصفیه و مجدداً مورد استفاده قرار گیرد. بسیاری از تصفیه‌خانه‌ها کیفیت آب خروجی آن‌ها در حد کشاورزی است و بدین ترتیب می‌توان علاوه بر حل مشکل شرب، تأمین آب کشاورزی را در بسیاری از شهرها نیز مرتفع کرد. به دلیل فرسودگی شبکه‌های آبرسانی، حدود ۳۰ درصد آب ورودی برای شرب در شبکه‌ها هدر می‌رود و مجدداً به آب‌های زیرزمینی می‌پیوندد. بنابراین، با یک برنامه مدون و حساب‌شده می‌توان شبکه‌ها را اصلاح و نیاز آب شرب را حتی با افزایش مصرف تأمین نمود. یکی از نعمت‌های خدادادی که خداوند به کشور ایران عطا کرده، وجود دریا در شمال و جنوب کشور است. در جنوب، این دریا به آب‌های آزاد متصل است و مهم‌ترین منبع آب شور جهان دریاها و اقیانوس‌ها هستند. با شیرین‌سازی این آب‌ها، که به کمک شرکت‌های داخلی دستگاه‌های آب شیرین‌کن طراحی و ساخته می‌شود، می‌توان حجم زیادی از منابع آب شیرین مورد نیاز شرب و صنعت را تولید کرد و از بحران‌های موقتی عبور کرد. بهترین پدافند غیرعامل در برابر پروژه یأس‌آفرینی دشمن، آگاهی‌بخشی شفاف، اطلاع‌رسانی دقیق از برنامه‌های در دست اجرا و دعوت از مردم برای مشارکت در مدیریت مصرف است. ایران با تکیه بر ظرفیت‌های داخلی و خرد جمعی، از این چالش نیز همانند گذشته، سربلند بیرون خواهد آمد. آنچه دشمن را ناامید می‌کند، اراده ملتی است که در سخت‌ترین شرایط، راه‌حل‌های نوآورانه می‌آفریند.