وضعیت کنونی ذخایر خون در کشور؛ دلایل هشدار مداوم در برخی استان‌ها چیست؟

اهدای خون یکی از ساده‌ترین و در عین حال مؤثرترین روش‌ها برای نجات جان انسان‌ها به شمار می‌آید. در جهانی که هر لحظه ممکن است فردی به دلیل سانحه، جراحی یا بیماری‌های خاص به خون نیاز پیدا کند، این عمل انسان‌دوستانه نقش بسزایی ایفا می‌کند. در این راستا، بابک یکتاپرست، معاون اجتماعی سازمان انتقال خون ایران، در گفت‌وگویی به وضعیت ذخایر خونی کشور اشاره کرد و گفت: ذخایر خونی کشور در حال حاضر در سطح مطلوبی قرار دارد و پاسخگوی نیاز مراکز درمانی است. با این حال، برخی مناطق کشور به دلیل شرایط خاص جمعیتی و درمانی با چالش‌هایی در تأمین خون و فرآورده‌های خونی مواجه هستند. به عنوان مثال، استان سیستان و بلوچستان به دلیل الگوی مصرف خاص و وجود حدود ۳۵۰۰ بیمار مبتلا به تالاسمی، نیاز مستمر و بالایی به خون دارد. این بیماران به‌طور ماهانه به دو واحد خون یا فرآورده خونی نیاز دارند که به تأمین حدود ۷ هزار واحد خون در ماه منجر می‌شود.

وی افزود: حوادث ناگهانی و شرایط اورژانسی، مانند تصادفات ترافیکی، می‌تواند توازن ذخایر خونی را برهم بزند. در چنین شرایطی، مراکز درمانی ناچار می‌شوند از خون‌هایی که برای بیماران خاص، از جمله بیماران تالاسمی، رزرو شده بود استفاده کنند. همچنین در مواردی، بارداری‌های پرخطر و خونریزی‌های شدید حین زایمان نیز نیاز به مصرف بالای خون و فرآورده‌های خونی را ایجاد می‌کند.

در ادامه، یکتاپرست به وضعیت تأمین خون در تهران اشاره کرد و گفت: تأمین خون و فرآورده‌های خونی در تهران به دلیل تعداد بالای مراکز درمانی و جراحی‌های پیشرفته، شرایطی کاملاً استراتژیک دارد. به عنوان مثال، عمل جراحی پیوند قلب به‌طور متوسط به ۱۵ تا ۲۰ واحد خون نیاز دارد.

وی همچنین به پیچیدگی تأمین فرآورده‌های خونی خاص اشاره کرد و گفت: از هر واحد خون اهدایی، معمولاً سه فرآورده خونی استخراج می‌شود که هرکدام می‌تواند جان یک بیمار را نجات دهد. تأمین خون و فرآورده‌های خونی در تهران به دلیل تمرکز جراحی‌های پیچیده و مصرف بالای گروه‌های خونی خاص، فرایندی حساس و پیچیده است.

در پاسخ به این سؤال که آیا کمبود «فراورده‌های خونی» به معنای کمبود خون است، یکتاپرست توضیح داد: گاهی اخبار مربوط به کمبود خون منتشر می‌شود، اما این موضوع الزاماً به معنای کمبود کلی خون نیست و ممکن است مربوط به یک فرآورده خونی خاص باشد.

وی افزود: ذخایر خونی به عنوان یک داده استراتژیک محسوب می‌شود و نحوه بیان آن اهمیت زیادی دارد. خوشبختانه در سال‌های اخیر، همکاری و دقت رسانه‌ها در این زمینه افزایش یافته و درک اهمیت موضوع ذخایر خونی بیشتر شده است.

در پایان، یکتاپرست به تأمین خون بیمارستان‌ها اشاره کرد و گفت: فرآیند دریافت خون برای بیماران از داخل بیمارستان آغاز می‌شود و پزشک معالج بر اساس وضعیت بالینی بیمار درخواست مشخصی برای خون یا فرآورده‌های خونی ثبت می‌کند. این درخواست در بانک خون بیمارستان ثبت می‌شود و بانک خون بیمارستانی محلی برای نگهداری موقت خون و فرآورده‌ها است که روزانه بر اساس نیاز بیماران از سازمان انتقال خون دریافت می‌شود.