راز افزایش تمرکز در زمان خستگی کشف شد

پژوهش دانشگاه «ام‌آی‌تی» به بررسی تأثیر بی‌خوابی بر تمرکز پرداخته و دلایل عدم تمرکز ناشی از بی‌خوابی را مورد تحلیل قرار داده است. خواب تنها یک فرآیند استراحت نیست، بلکه یک فرآیند بیولوژیکی حیاتی است که ذهن را تیز، افکار را شفاف و واکنش‌ها را سریع نگه می‌دارد. با این حال، در دنیای پرسرعت امروزی، کم‌خوابی به یک مشکل شایع تبدیل شده است، در حالی که بدن به اندازه اکسیژن به خواب نیاز دارد.

تنها یک شب بی‌خوابی می‌تواند مغز را از تعادل خارج کند و ممکن است فرد نشانه‌های واضحی از جمله فراموشی یا احساس تنبلی ذهنی را تجربه کند. به همین دلیل، خواب یک فرآیند غیرفعال نیست، بلکه یک روند فعال به شمار می‌آید. اسکن‌های مغزی نشان می‌دهند که نورون‌ها در هنگام خواب تنظیم مجدد می‌شوند و مایعات و مواد زائد از مغز دفع می‌گردند. با این حال، دانشمندان هنوز به طور دقیق نمی‌دانستند که چرا کمبود خواب باعث اختلال در تفکر می‌شود.

پژوهشگران دانشگاه «ام‌آی‌تی» با بررسی مغزهای محروم از خواب متوجه شدند که حتی در حال بیداری، مغز سعی دارد خود را پاکسازی کند. این فرآیند پاکسازی معمولاً در طول خواب عمیق اتفاق می‌افتد، اما در صورت کمبود خواب، این امواج به ساعات بیداری نفوذ می‌کنند و در نتیجه، قدرت تمرکز را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

در این مطالعه، ۲۶ داوطلب مورد بررسی قرار گرفتند و هر یک از آنها دو بار آزمایش شدند: یک بار پس از یک خواب کامل شبانه و یک بار پس از بیدار ماندن در طول شب. با استفاده از روش «اف‌ام‌آرآی» برای ردیابی جریان خون و حرکت مایعات، فعالیت امواج مغزی و واکنش‌های چشم داوطلبان تحت نظر قرار گرفت. پژوهشگران دریافتند که هر بار داوطلب بی‌توجه می‌شود، یک موج مایع پاکسازی‌کننده در مغز جریان می‌یابد که چرخه پاکسازی خواب عمیق را تقلید می‌کند.

نتایج نشان دادند که در لحظاتی که تمرکز کاهش می‌یابد، مایع پاکسازی مغز از مغز خارج می‌شود و پس از پایان وقفه دوباره به داخل جریان می‌یابد. این پالس‌های مایع به صورت تصادفی نیستند و ارتباط نزدیکی با لغزش‌های توجه دارند. «لورا لوئیس»، پژوهشگر مؤسسه مهندسی پزشکی و علوم دانشگاه «ام‌آی‌تی»، اظهار داشت که اگر فرد به اندازه کافی نخوابد، امواج مایع پاکسازی‌کننده مغز به حالت بیداری وارد می‌شوند و در این حالت، توجه فرد کاهش می‌یابد.

دانشمندان معتقدند که مغز وقتی به اندازه کافی نمی‌خوابد، سعی می‌کند زمان از دست رفته برای پاکسازی را جبران کند. این پژوهش نشان می‌دهد که ارتباطی قوی بین افت توجه و تغییر عملکردهای بدن وجود دارد. نتایج این مطالعه در مجله «Nature Neuroscience» منتشر شده است.