تأثیر تمامیت‌خواهی ترامپ بر اروپا: آیا تروئیکا قادر به مقابله با کاخ سفید است؟

در پی اظهارات جنجالی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مبنی بر ضرورت امنیت ملی برای تصاحب گرینلند، بحرانی ژئوپلیتیکی در روابط فراآتلانتیکی به وجود آمده است. کاخ سفید به وضوح اعلام کرده که استفاده از نیروی نظامی همواره یک گزینه در دسترس است، در حالی که متحدان اروپایی و دانمارک به طور یکپارچه از حاکمیت ملی و تمامیت ارضی خود دفاع کرده‌اند. این تقابل، پایه‌های اتحاد تاریخی ناتو را با سؤالی بی‌سابقه مواجه کرده است.

گرینلند، جزیره‌ای بزرگ و خودمختار تحت حاکمیت دانمارک، به دلایل متعددی در کانون توجه واشنگتن قرار گرفته است. موقعیت نظامی منحصر به فرد این سرزمین، که در مسیر مستقیم پرتاب احتمالی موشک بین روسیه و آمریکای شمالی قرار دارد، یکی از دلایل اصلی این توجه است. آمریکا از زمان جنگ جهانی دوم، پایگاه فضایی پیتوفیک را در شمال غرب این جزیره اداره می‌کند که نقشی حیاتی در سامانه هشدار موشکی و پایش فضایی برای ناتو ایفا می‌کند. همچنین، این جزیره بخشی از شکاف استراتژیک موسوم به GIUK (گرینلند، ایسلند و بریتانیا) است که ناتو برای رصد تحرکات دریایی روسیه در اقیانوس اطلس شمالی از آن استفاده می‌کند.

علاوه بر این، ثروت منابع طبیعی در گرینلند، شامل ذخایر عناصر نادر خاکی و منابع بالقوه نفت و گاز، نیز بر اهمیت این منطقه افزوده است. با گرم شدن زمین و باز شدن مسیرهای دریایی جدید، حضور نظامی و اقتصادی قدرت‌هایی چون روسیه و چین در این منطقه افزایش یافته است. ترامپ با استناد به همین موضوع، کنترل گرینلند را برای امنیت آمریکا ضروری دانسته است. او در این راستا، راهبردی ترکیبی از تهدید و مذاکره را در پیش گرفته و به وضوح اعلام کرده که آمریکا این جزیره را «به روش آسان» یا «به روش سخت» به دست خواهد آورد، که به معنای پیشنهاد خرید یا تصرف به زور است.

کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، تأکید کرده که استفاده از ارتش آمریکا همواره «گزینه‌ای در دسترس فرمانده کل قوا» است و سناریوهای مختلف از جمله ابزارهای نظامی در حال بررسی است. همچنین، ترامپ کشورهایی را که با الحاق گرینلند همراهی نکنند، به وضع تعرفه‌های گمرکی جدید تهدید کرده است. در همین راستا، اتحادیه اروپا نشستی فوق‌العاده در پی تصمیم ترامپ مبنی بر اعمال تعرفه‌های ۱۰ درصدی بر دانمارک، نروژ، سوئد، فرانسه، آلمان، انگلیس، هلند و فنلاند برگزار کرد.

از سوی دیگر، به نظر می‌رسد در صحنه سیاسی دولت آمریکا، تفاهم مشترکی در این زمینه وجود ندارد. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در جلسه‌ای محرمانه به کنگره اطمینان داده که دولت قصد حمله نظامی ندارد و هدف، خرید این جزیره است. حتی مایک جانسون، رئیس جمهوری‌خواه مجلس نمایندگان، اقدام نظامی را «نامتناسب» دانسته است.

واکنش اروپا به این تهدید، سریع و قاطع بوده و نشان‌دهنده عمق نگرانی متحدان سنتی آمریکاست. بیانیه مشترک قدرت‌های اروپایی در واکنش به تهدیدات ترامپ در رابطه با تصاحب گرینلند، به وضوح از «اصول جهانی حق حاکمیت و مصونیت مرزها» دفاع کرده است. رهبران آلمان، فرانسه، بریتانیا، ایتالیا، اسپانیا و لهستان، به همراه نخست‌وزیر دانمارک، تأکید کردند: «گرینلند به مردمش تعلق دارد و تصمیم‌گیری فقط و فقط به دانمارک و گرینلند مربوط می‌شود». این بیانیه بر پایبندی به اصول منشور سازمان ملل، از جمله حاکمیت ملی و تمامیت ارضی تأکید کرد و خواستار تأمین امنیت قطب شمال به‌طور مشترک در چارچوب ناتو شد.

مقامات فرانسه از ورود یک گروه از نیروهای نظامی این کشور به شهر نوک، مرکز گرینلند، خبر دادند. اعزام این نیروها برای رزمایشی با حضور نظامیان چند کشور اروپایی از جمله بریتانیا، آلمان، سوئد و نروژ است. مته فردریکسن، نخست‌وزیر دانمارک، هشدار داده که هرگونه اقدام نظامی آمریکا علیه یک عضو ناتو به معنای «پایان ناتو» خواهد بود. همچنین نخست‌وزیر گرینلند نیز تهدیدها را قاطعانه رد و خواستار «گفت‌وگویی محترمانه» با رعایت حقوق بین‌الملل شده است.

وزیر امور خارجه دانمارک پس از ملاقات با مقام‌های آمریکا در واشنگتن گفت که «اختلاف‌نظر اساسی» با آمریکا بر سر گرینلند وجود دارد. لارس لوکه راسموسن تأکید کرد که دونالد ترامپ بر «فتح» گرینلند اصرار دارد، ولی این مساله از نظر دانمارک کاملاً غیرقابل قبول است. این بحران، پیمان آتلانتیک شمالی را در معرض آزمونی بی‌سابقه قرار داده است. ناتو که بر اساس تعهد متقابل دفاعی در صورت حمله به یک عضو شکل گرفته، هرگز با سناریوی تهدید یک عضو توسط عضو دیگر (آمریکا علیه دانمارک) مواجه نبوده است. تهدید دانمارک مبنی بر «پایان ناتو» نشان‌دهنده شدت بحران جاری میان اروپا و آمریکا است.

در سوی دیگر، هیئتی دوحزبی از کنگره آمریکا به گرینلند سفر کرده تا با مقامات محلی دیدار و «تنش را کاهش دهند». این حرکت نشان می‌دهد که حتی در درون ساختار سیاسی آمریکا نیز نگرانی عمیقی نسبت به پیامدهای این ادعاهای ارضی وجود دارد. مردم در جزیره خودمختار گرینلند و شهرهای مختلف دانمارک به خیابان‌ها آمدند تا در چارچوب تجمع‌های «دست از گرینلند بردارید» به خواسته ترامپ برای تصاحب این جزیره، «نه» بگویند. گاردین از مشارکت مقامات ارشد دانمارک و گرینلند در تظاهرات اعتراضی علیه سیاست‌های تجاوزکارانه آمریکا خبر داد و نوشت: ینس فردریک نیلسن، نخست‌وزیر گرینلند، نیز به اعتراض‌ها علیه تهدیدات ترامپ پیوسته است.

بحران گرینلند تنها یک مناقشه سرزمینی نیست، بلکه تقابل دو نگاه به نظم بین‌الملل را نمایان می‌سازد: جهان‌بینی مبتنی بر حق‌القوه و قدرت که در آن منافع امنیتی یک ابرقدرت می‌تواند حاکمیت ملت‌های دیگر را تحت‌الشعاع قرار دهد و جهان‌بینی دوم، مبتنی بر حاکمیت و حقوق بین‌الملل که متحدان اروپایی و دانمارک بر آن پافشاری می‌کنند. پاسخ یکپارچه فعلی اروپا در برابر زیاده‌خواهی‌های ترامپ نشان می‌دهد که «تروئیکای قدرت» نه تنها عزم ایستادگی در برابر مهم‌ترین متحد خود یعنی آمریکا را دارد، بلکه حاضر است برای دفاع از خود در برابر خواسته آمریکا، بالاترین هزینه سیاسی (مباحثه درباره آینده ناتو) را پرداخت کند. نتیجه این تقابل، نه تنها سرنوشت ۵۶ هزار سکنه گرینلند، بلکه آینده روابط فراآتلانتیکی و اعتبار نظام بین‌المللی را تعیین خواهد کرد.