بررسی دانشگاه‌های آمریکایی در تیررس موشک‌های ایران: از “شهر آموزش” در قطر تا “نیوهیون” در ریاض

در پی حملات هوایی گسترده نیروهای مسلح آمریکا و اسرائیل به تأسیسات علمی و دانشگاهی ایران، موضوع حق مشروع جمهوری اسلامی ایران برای تلافی و پاسخ نظامی به این تجاوزات به یکی از محورهای اصلی تحلیل‌های حقوقی و سیاسی در سطح بین‌المللی تبدیل شده است. این گزارش با استناد به قوانین بین‌الملل و اظهارات رسمی مقامات ایرانی، به بررسی ابعاد حقوقی این حق می‌پردازد.

در جریان تجاوز نظامی که از ۹ اسفند از سوی رژیم صهیونیستی و آمریکا در میان مذاکرات آغاز شد، اهداف غیرنظامی متعددی در ایران مورد اصابت قرار گرفتند. وزارت امور خارجه ایران اعلام کرده است که در طول ۳۰ روز گذشته، نه تنها زیرساخت‌های نظامی، بلکه دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی نیز هدف حملات عمدی بوده‌اند. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، با اشاره به حملات به دانشگاه صنعتی اصفهان و دانشگاه علم و صنعت ایران در تهران، این اقدامات را بخشی از یک طرح منسجم برای «تخریب بنیان علمی و میراث فرهنگی» ایران توصیف کرده است.

گزارش‌ها حاکی از آن است که در دو شب گذشته، محوطه دانشگاه علم و صنعت ایران در شرق تهران مستقیماً هدف حملات هوایی قرار گرفته و ساختمان‌های آن آسیب دیده است. سعید شمقدری، عضو هیئت علمی این دانشگاه، نیز در جریان حملات جداگانه‌ای به منزل شخصی خود در ۲۳ مارس به شهادت رسیده است.

حق ذاتی ایران برای دفاع از خود پاسخ ایران به این حملات، چه از طریق حملات موشکی به پایگاه‌های آمریکا در منطقه و چه تهدید به هدف قرار دادن تأسیسات وابسته به متجاوزین، عمدتاً بر مبنای ماده ۵۱ منشور ملل متحد توجیه می‌شود.

کارشناسان حقوق بین‌الملل معتقدند که خود حملات اولیه آمریکا و اسرائیل به ایران، نقض آشکار منشور ملل متحد است. بند ۴ ماده ۲ منشور، تهدید به زور یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی هر کشوری را ممنوع می‌کند. انجمن بین‌المللی وکلای ضد جنگ هسته‌ای (IALANA) در بیانیه‌ای اعلام کرده است که «هیچ مورد قابل قبولی برای دفاع مشروع یا مداخله بشردوستانه در این حملات وجود ندارد» و این اقدامات «اراده قدرت‌های بزرگ برای نادیده گرفتن قواعد حقوق بین‌الملل» را نشان می‌دهد.

اعتبار دفاع مشروع ایران (ماده ۵۱) بر اساس حقوق بین‌الملل، کشوری که مورد «حمله مسلحانه» قرار می‌گیرد، حق ذاتی دفاع از خود را دارد. کاظم جلالی، سفیر ایران در روسیه، در این زمینه تأکید کرده است که «حملات سیستماتیک به منافع حیاتی کشور، نمونه آشکار تجاوز مسلحانه است و به ایران حق ذاتی دفاع از خود بر اساس ماده ۵۱ منشور ملل متحد را می‌دهد».

آمریکا و رژیم صهیونیستی استدلال می‌کنند که حملات آنها «پیش‌دستانه» بوده است، اما تمامی کارشناسان خارجی، از جمله غربی در این رابطه تأکید می‌کنند که دکترین «دفاع پیش‌دستانه» در جایی قابل قبول است که تهدیدی «قریب‌الوقوع، قریب و آنی» وجود داشته باشد. تحلیل‌گران می‌گویند با توجه به اینکه ایران در آستانه ساخت سلاح هسته‌ای نبوده و دیپلماسی میان تهران و واشنگتن تا روز قبل از حملات ادامه داشته است، این شرط محقق نمی‌شود و اقدام آمریکا و رژیم صهیونیستی مصداق یک اقدام نامشروع از هر جهتی است.

اهدافی که می‌تواند توسط ایران هدف حمله قرار بگیرد شامل ۹ شعبه فعال دانشگاه‌های آمریکایی در غرب آسیا (منطقه خلیج فارس) می‌شود.

در تاریخ ۹ فرودین، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که همه دانشگاه‌های وابسته به آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه غرب آسیا، تا زمانی که حملات علیه دانشگاه‌های ایران متوقف و محکوم نشوند، «اهداف مشروعی» برای نیروهای مسلح ایران محسوب می‌شوند. سپاه در بیانیه خود صراحتاً اعلام کرده است که «ویران کردن دو دانشگاه در تلافی دو دانشگاه ویران شده ایران» در دستور کار قرار دارد.

در این بیانیه همچنین به شهروندان، کادر آموزشی و دانشجویان اتباع آمریکا و اسرائیل در منطقه توصیه شده است برای حفظ جان خود، فاصله یک کیلومتری از محوطه این دانشگاه‌ها را رعایت کنند. سپاه پاسداران به دولت آمریکا مهلتی تا ظهر روز دوشنبه ۱۰ فرودین داده است تا در اقدامی رسمی، بمباران دانشگاه‌های ایران را محکوم کرده و عذرخواهی کند. این بیانیه تأکید می‌کند که در صورت عدم پذیرش این شرط، حملات تلافی‌جویانه علیه دانشگاه‌های آمریکایی در منطقه انجام خواهد شد.