آتش زیر خاکستر در شاخ آفریقا؛ واکنش نظامی مصر به اقدام جنجالی رژیم صهیونیستی در سومالی‌لند

در ماه‌های اخیر، رقابت میان رژیم صهیونیستی و مصر برای افزایش و تثبیت نفوذ خود در کشورهای آفریقایی به شدت افزایش یافته است. روزنامه اسرائیل هیوم در گزارشی اعلام کرد که دستگاه اطلاعاتی مصر در این مدت تحرکات فشرده‌ای در قاره آفریقا به منظور مقابله با آنچه «توسعه نفوذ اسرائیل» خوانده، آغاز کرده است. این تحرکات به‌ویژه بر لیبی و شرق این کشور متمرکز بوده است. به نوشته این روزنامه، یکی از مقام‌های ارشد دستگاه اطلاعاتی مصر تلاش کرده است با اعمال فشار، مانع گسترش روابط میان نهادهای امنیتی اسرائیل و فرزندان خلیفه حفتر، فرمانده نیروهای شرق لیبی، شود؛ افرادی که مناصب امنیتی مهمی در ساختار نظامی وابسته به پدر خود دارند. اسرائیل هیوم همچنین از «فعالیت‌ها و سفرهای محرمانه گسترده» هیاتی به ریاست یک مقام بلندپایه اطلاعاتی مصر به چند کشور آفریقایی خبر داده و اعلام کرده است که این تحرکات با هدف جلوگیری از تعمیق روابط میان رهبران شرق لیبی و مقام‌های اسرائیلی انجام شده است. بر اساس این گزارش، مقام یادشده که مسئول پرونده فلسطین در دستگاه اطلاعاتی مصر معرفی شده، تلاش دارد تا فعالیت‌های رژیم صهیونیستی در آفریقا را که از نگاه قاهره «مغایر با منافع راهبردی مصر» است، متوقف کند. سفرهای این مقام مصری شامل کشورهای رواندا، اوگاندا، لیبی، اریتره، سومالی و سودان بوده است. به گفته کارشناسان، سومالی به یکی از مهم‌ترین میدان‌های تقابل نیابتی میان قاهره و تل‌آویو تبدیل شده است. تحولات اخیر در شاخ آفریقا از فوریه ۲۰۲۶، با توجه به دخالت روزافزون هر دو طرف در سومالی، نشان‌دهنده تشدید قابل توجه تنش‌ها بین مصر و اسرائیل است. این تنش از زمانی شکل جدی‌تری به خود گرفت که صهیونیست‌ها اقدام به به‌رسیمت شناختن شورشیان سومالی‌لند کردند. سومالی‌لند در یکی از استراتژیک‌ترین مناطق جغرافیایی جهان واقع شده و دارای خط ساحلی طولانی مشرف به خلیج عدن و ورودی جنوبی دریای سرخ است. این منطقه در دو سال گذشته مشکلات راهبردی و تهدیدات گسترده‌ای برای سرزمین‌های اشغالی ایجاد کرده است، که بارزترین آن، تحریم دریایی تجارت این رژیم توسط یمنی‌ها بود.

در ادامه به ارزیابی‌های اصلی در مورد پتانسیل درگیری و تشدید تنش‌ها میان قاهره و تل‌آویو اشاره شده است. به رسمیت شناختن سومالی‌لند توسط اسرائیل به عنوان یک نقطه عطف و واکنش سه بازیگر منطقه‌ای در ۲۶ دسامبر ۲۰۲۵، رژیم صهیونیستی رسماً استقلال سومالی‌لند را به رسمیت شناخت. این اقدام در قاهره و موگادیشو به عنوان نقض آشکار حاکمیت سومالی و تلاش رژیم صهیونیستی برای به دست آوردن جای پایی استراتژیک در دریای سرخ و خلیج عدن تلقی شد. در پاسخ به این اقدام، مصر استقرار نیروهای خود در (فدرال) سومالی را تسریع کرد و نیروی نظامی قابل توجهی را که حدود ۱۰ هزار نیرو تخمین زده می‌شود، آغاز کرد. برخی از این نیروها به عنوان بخشی از مأموریت اتحادیه آفریقا و برخی دیگر تحت یک توافق دفاعی دوجانبه مستقر شده‌اند. همچنین در ۱۱ فوریه ۲۰۲۶، ارتش مصر در حضور رئیس‌جمهور سومالی، نمایش قدرتی را در قاهره برگزار کرد که هدف آن ارسال پیام بازدارندگی مستقیم به رژیم صهیونیستی و اتیوپی بود.

مصر به رسمیت شناختن سومالی‌لند توسط اسرائیل را به عنوان “تهدید امنیتی بزرگ” برای دسترسی خود به دریای سرخ و امنیت ملی خود تعریف کرده است. در کنار مصر، دو بازیگر اصلی دیگر، یعنی عربستان سعودی و ترکیه نیز به صحنه تقابل در سومالی وارد شده‌اند. عربستان سعودی در واکنش به به رسمیت شناختن جدایی‌طلبان سومالی‌لند توسط رژیم صهیونیستی، توافق نظامی و امنیتی با سومالی امضا کرده است. قاهره نیز مانند عربستان با این اقدام غیرقانونی رژیم صهیونیستی مخالف بوده و نیروهای خود را در واکنش به تحرکات اسرائیل در سومالی مستقر کرده است.

ترکیه نیز این اقدام را غیرقانونی و تجزیه‌طلبانه خوانده و تأکید کرده که قاطعانه از تمامیت ارضی سومالی حمایت می‌کند. این موضوع منجر به تشدید جنگ نیابتی میان آنکارا و تل‌آویو در منطقه شده است. ارزیابی‌ها نشان می‌دهد که احتمال درگیری نظامی مستقیم بین مصر و رژیم صهیونیستی کم است، اما خطر درگیری غیرمستقیم یا نیابتی در خاک سومالی زیاد است. مصر با تقویت محور خود با سومالی و اریتره، برای محدود کردن اقدامات رژیم صهیونیستی در منطقه شاخ آفریقا تلاش خواهد کرد. رئیس‌جمهور سومالی نیز هشدار داده که با هرگونه تلاشی برای ایجاد پایگاه نظامی اسرائیل در سومالی‌لند مقابله خواهد کرد.

حضور نظامی مصر در جنوب سومالی می‌تواند به عنوان وزنه تعادل در برابر هرگونه فعالیت امنیتی صهیونیستی در شمال عمل کند. همچنین، تنش‌ها ممکن است در حوزه دریایی نیز خود را نشان دهند. مصر با اشاره به مخالفت خود با دخالت آشکار رژیم صهیونیستی در منطقه، اعلام کرده که مسئولیت امنیت ناوبری در دریای سرخ صرفاً بر عهده کشورهای هم‌مرز با آن است. در این راستا، انصارالله یمن پیش از این اعلام کرده‌اند که هرگونه حضور رژیم صهیونیستی در سومالی‌لند را یک «هدف نظامی» در نظر خواهند گرفت. هدف از مشارکت فعال مصر در منطقه شاخ آفریقا علیه اقدامات رژیم صهیونیستی، مهار «محور اسرائیل-اتیوپی-سومالی‌لند» است. در حالی که هر دو طرف از تشدید مستقیم تنش‌ها اجتناب می‌کنند، تبدیل شاخ آفریقا به میدان نبرد بین قاهره و تل‌آویو، پتانسیل درگیری‌های امنیتی و فشار دیپلماتیک سنگین از سوی مصر علیه منافع صهیونیست‌ها در این قاره را افزایش می‌دهد.